Prokrastynacja

Czym jest prokrastynacja ?

Prokrastynacja to nic innego, jak nieustannie odkładanie pewnych rzeczy czy czynności na później, przez co najczęściej nie są one w ogóle realizowane. Termin ten wszedł nie tylko na stałe do psychologii, ale zaczął również funkcjonować w życiu codziennym, stając się synonimem lenistwa, z którym w rzeczywistości – z psychologicznego punktu widzenia – ma niewiele wspólnego. Można jednak powiedzieć, że niemal każdy człowiek miał z nią do czynienia na jakimś etapie życia, ale dla niektórych ludzi przeradza się ona w trwały mechanizm działania, uniemożliwiający im osiąganie celów i pociągający za sobą trudności w życiu zawodowym i osobistym.

W odróżnieniu od osoby leniwej, która odkłada to, czym nie lubi się zajmować i co nie ma wpływu na jej samopoczucie, osoba, która ulega prokrastynacji odczuwa wyrzuty sumienia i żyje w stresie. Przez to popada w swoiste błędne koło. Odkłada coś, przez co ma wyrzuty sumienia, a wynikające z tego zdenerwowanie sprawia, że traci pewność siebie i nie jest w stanie podjąć się tego, co odłożyła, ponieważ wydaje się jej to coraz trudniejsze. A to z kolei potęguje stres, prowadzi do problemów emocjonalnych i zdrowotnych. Z czasem prokrastynacja odbija się na jakości ich życia i braku satysfakcji z niego w każdej dziedzinie. Osoba taka nie jest w stanie podejmować nowych wyzwań, uznając, że przekraczają jej możliwości. Bardzo często prokrastynacja jest przejawem zaburzeń depresyjnych i przejawia znamiona patologii.

Przyczyny prokrastynacji

Przyczyn prokrastynacji może być wiele i bardzo często są one złożone. Jednym z nich mogą być problemy, nasilające się w dzieciństwie i wynikające z nadmiernych oczekiwań rodziców wobec dziecka. Krytyka dziecka, zbyt wysokie wymagania i nieustanna kontrola rodziców sprawia, że dziecko nie potrafi wykształcić w sobie odpowiednich mechanizmów motywacyjnych, chce we wszystkim dążyć do perfekcjonizmu i żyje w nieustannym lęku przez porażką. Prokrastynacja może być dla niego swoistym sposobem na wyrażenie własnego buntu lub może wynikać z lęku przed niemożnością sprostania oczekiwaniom innych, z czym muszą już mierzyć się w dorosłym życiu.

Dość często prokrastynacja jest rezultatem obniżonego poczucia własnej wartości. Osoba, odkładająca coś na później, nie wierzy w swoje możliwości i uważa, że nie jest w stanie sprostać zadaniu, które go czeka. Stara się więc odkładać je w czasie, czyniąc z tego wymówkę dla siebie i innych. Może też wynikać z lęku przed sukcesem, a raczej przed tym, że sprostanie zadaniu pociągnie za sobą wyższe oczekiwania innych. W takich sytuacjach prokrastynacja staje się środkiem do sabotowania własnych osiągnięć. Bardzo często jest przejawem impulsywności i niechęcią do oczekiwania na korzyści, płynące z wykonania zadania, które będzie można odczuć dopiero za jakiś czas. Dla niektórych osób staje się też sposobem na życie, chroniącym ich przed rozczarowaniem i angażowaniem się w coś, co może pociągać za sobą stres. Może wynikać również z nieumiejętności podejmowania trudnych decyzji i uciekaniem przed odpowiedzialnością za nie. Nie działając, nie ponosimy przecież odpowiedzialności za coś, czego nie jesteśmy w stanie zrobić czy też za coś, co nas w danej chwili przerasta. Wiele osób liczy również na coś, że odłożenie czegoś w czasie sprawi, że ktoś za nich to zrobi lub podejmie jakieś decyzje.

Jak walczyć z prokrastynacją ?

Na szczęście prokrastynacja nie jest cechą wrodzoną i można z nią walczyć. Przede wszystkim ważne jest, aby odnaleźć w sobie właściwą motywację, bez wsłuchiwania się w swoje wątpliwości i nie dopuszczając do siebie negatywnych myśli. Zamiast doszukiwać się wymówek na siłę, należy uświadomić sobie, że tak naprawdę od nas samych zależy, czy podejmiemy się danego zadania i czy zdołamy doprowadzić je do końca. Zamiast wsłuchiwać się w swoje wątpliwości, należy powiedzieć sobie, że jesteśmy w stanie to zrobić tu i teraz, koncentrując się na tym, że coś musimy zacząć, a nie na tym, co poprzez swoje działania osiągniemy. Skupianie się na samym początku na tym, jakie rezultaty jesteśmy w stanie osiągnąć, na większość ludzi działa demotywująco i na samym wstępie zniechęca ich do działania. Zaczynając pracę, dość szybko uzyskamy odpowiedni rytm i będziemy w stanie doprowadzić zadanie do końca. Bardzo dobrym motywatorem są listy zadań do wykonania i wypunktowanie tego, co musimy zrobić, by osiągnąć cel. Co więcej, podzielenie jakiegoś przedsięwzięcia na mniejsze etapy da nam satysfakcję z tego, że jakiś zrealizowaliśmy i będzie nas właściwie motywowało do wykonania kolejnego punktu. Ważna jest też dbałość o warunki, w jakich staramy się realizować swoje zadania. Warto robić sobie niewielkie przerwy stosować system nagradzania się za postępy w pracy. Nic tak nie cieszy, jak mała nagroda za osiągnięcie kolejnego celu. Nawet, jeśli sami się za to nagradzamy. Ważne jest też, by podejmować te wyzwania, które są zgodne z naszymi pragnieniami, zasadami i celami, wobec których nie będziemy mieli poczucia, że się do czegoś zmuszamy. Jeśli coś budzi w nas niechęć, musimy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy jest to coś naprawdę istotnego dla nas – szczególnie w sytuacjach, kiedy samy wyznaczamy sobie jakieś życiowe cele. Jeśli to coś odrzuca nas od siebie, widocznie podświadomie uznajemy, że jest już nam niepotrzebne, że w międzyczasie zmieniły się nasze oczekiwania czy też dążenia. Wówczas musimy ponownie zastanowić się, czy nadal chcemy podjąć się tego przedsięwzięcia. Warto też wyeliminować na czas działania to, co pochłania nasz czas i odciąga naszą uwagę od celu. Warto również aktywnie spędzać czas, by znaleźć w sobie energię do działania.

W skrajnych przypadkach, kiedy niechęć do działania i tendencja do okładania niemal wszystkiego na później, przybiera formę patologii i znacząco zaczyna nam utrudniać codzienne życie, warto skorzystać z porady psychologa, który będzie potrafił dopasować odpowiednie techniki motywacji do naszej osobowości i celów, jakie chcemy osiągnąć.